Onder het gesternte van aanhoudende onzekerheid volstaat klassiek trenddenken al even niet meer. Voor organisaties (én beleidsmakers) verschuift de focus in 2026 van beheersbaarheid naar scenario-denken en morele ambitie. Onze podcast 'Klaarwakker' analyseert - én voorspelt - vanuit Oostende (Hoera voor Karakters O) de breuklijnen van het komende jaar.
“De tijdsgeest kenmerkt zich door een opeenstapeling van crisissen: ecologisch, geopolitiek en sociaal. Waar voorheen conventies en internationale verhoudingen houvast boden, regeert vandaag de onvoorspelbaarheid. Deze realiteit dwingt tot een herwaardering van de strategische planning.”
GLAZEN BOL 1: van lineaire trends naar emergente verschijnselen
Het traditionele model van trendextrapolatie, waarbij het heden in een rechte lijn naar de toekomst wordt doorgetrokken, verliest zijn relevantie. In een 'niet-lineaire' samenleving kunnen kleine, prille verschijnselen (emergenties) plotseling met elkaar botsen en een nieuwe werkelijkheid forceren.
Een concreet voorbeeld is de interactie tussen de beperking van de werkloosheid en de gelijktijdige stagnatie in de chemische sector. Dergelijke tegengestelde krachten kunnen de arbeidsmarkt op een manier beïnvloeden die niet in huidige modellen is vervat. Strategie in 2026 vraagt daarom om 'overgave': het aanvaarden van de feitelijke situatie en het tijdig verlaten van ingeslagen paden wanneer de omgeving radicaal wijzigt. Wendbaarheid is hierbij waardevoller dan een statisch vijfjarenplan op papier.
GLAZEN BOL 2: transformatie van de publieke ruimte
Een fundamentele verschuiving vindt plaats in de zogenoemde shrinking civil space. Maatschappelijke organisaties ervaren een toenemende afhankelijkheid van de politiek, die het primaat opeist en een kritisch middenveld vaker framet als hinderlijk. Tegelijkertijd is de publieke ruimte grotendeels geprivatiseerd door digitale platformen die sturen op economisch belang en aandacht-algoritmes.
In deze context ontstaat een opmerkelijke beweging aan de basis. Waar gefinancierde structuren onder druk staan, organiseren burgers zich vaker informeel en onbetaald. Deze terugkeer naar community organising toont de veerkracht van de samenleving: wanneer klassieke kanalen verengen, zoeken burgers zelf naar rechtvaardigheid en verandering.
GLAZEN BOL 3: morele ambitie wordt drijfveer
De arbeidsmarkt in 2026 wordt bepaald door de zoektocht naar zingeving, ook wel 'morele ambitie' genoemd. Professionals stellen zich steeds vaker de vraag waar zij hun beschikbare werktijd aan besteden en zoeken rollen met een duidelijke maatschappelijke waarde.
Voor de non-profitsector leidt dit tot een paradox: terwijl de vraag naar zinvol werk groot is, blijven directiefuncties vaker onvervuld. De hoge administratieve druk en financiële onzekerheid schrikken kandidaten af. Een opkomend scenario is de groei van de 'betrokken freelancer': professionals die vanuit een zelfstandig statuut diep in een organisatie opereren om zo betekenisvol werk te combineren met autonomie.
GLAZEN BOL 4: AI en de stap naar feitelijke integratie
Artificiële intelligentie (AI) bevindt zich in 2026 in een fase van realisme. De initiële verwondering maakt plaats voor een herstructurering van de kenniseconomie. In sectoren zoals marketing en communicatie verandert de aard van het werk fundamenteel; routinematige taken verdwijnen, waardoor de nadruk verschuift naar strategische regie en ethische kaders.
Handelingsperspectief voor leiderschap
Voor organisaties die in 2026 relevant willen blijven, zijn drie zaken essentieel:
-
Investeer in scenario-denken: bouw plannen die uitgaan van verschillende mogelijke werkelijkheden in plaats van één voorspelling.
-
Versterk de interne cultuur: erken de toenemende kwetsbaarheid van medewerkers en speel in op de vraag naar morele ambitie.
-
Omarm wendbaarheid: wees bereid om structuren (zoals vb fusies of netwerkmodellen) te herzien wanneer de bestaansreden van de organisatie onder druk komt te staan.
Meer voorspellingen in onze podcast Klaarwakker. Luister hieronder. Alle andere afleveringen vind je hier.
