The most revolutionary thing one can do is always to proclaim loudly what is happening (Rosa Luxemburg)
Afgelopen vrijdag volgden ook wij de presentatie van het coalitieakkoord van de nieuwe regering van liberalen en christendemocraten in Nederland. Maar, eerder die dag, bij de aanbieding van het verslag van de informateur, werd de komende regeerperiode eigenlijk al subtiel ingeleid.
De aftredend informateur Letschert gaf de toekomstige regering een lichtmoedig maar veelzeggend advies: koop maar een goed koffiezetapparaat. Want we zullen mensen op de koffie moeten vragen. Steun van buiten het kabinet wordt noodzakelijk, in het parlement én bij maatschappelijke organisaties, aldus Letschert.
Nu het eerste stof is neergedaald, komen de analyses en posities vanuit datzelfde maatschappelijke middenveld op gang.
Vanuit S&L zijn we vooropgesteld blij met een duidelijke breuk met het extreemrechtse regime van de afgelopen periode en de constructieve houding van het nieuwe kabinet. Tegelijkertijd constateren we dat op meerdere terreinen die ons nauw aan het hart gaan opnieuw harde klappen zullen vallen: de voormalig klimaatminister presenteert geen rechtvaardig klimaatbeleid, een blijvend hard en repressief asiel- en migratiebeleid, weinig solidariteit met het mondiale zuiden en vooral een sterke afbraak van de sociale zekerheid voor de werkende klasse.
Keihard bezuinigen op en ingrijpen in de zorg, sociale zekerheid en de rechten van de meest kwetsbare mensen. Bezuinigingen zodat er meer geld naar defensie, politie, de luchtvaart en (toegegeven) mondjesmaat ook naar onderwijs en internationale samenwerking.
En in die analyse staan we niet alleen.
De toon is hard tegen mensen die bescherming zoeken, jarenlang wachten in de opvang en in angst en onzekerheid leven over de veiligheid van hun gezin met wie ze niet herenigd kunnen worden. (Frank Candel - voorzitter VluchtelingenWerk)
De 257 miljoen euro die het kabinet vanaf 2027 structureel extra beschikbaar stelt voor internationale samenwerking is 'een stap vooruit', zegt ontwikkelingsorganisatie Care Nederland. Maar het weegt niet op tegen de structurele bezuinigingen van 2,4 miljard euro van het vorige kabinet.
De aangekondigde bezuinigingen op sociale zekerheid zijn onacceptabel. Hierdoor komt een grote hoeveelheid huishoudens in de problemen. (Dick Koerselman - FNV)
De Woonbond noemt de plannen onvoldoende om de wooncrisis te beteugelen, de Dierenbescherming ziet dat dierenwelzijn ontbreekt, Greenpeace geeft in bredere zin aan dat klimaat en natuur weer aan het kortste eind trekken. Vanuit de zorgsector zijn er zorgen, een woordvoerder van de Landelijke Cliëntenraad: "De lagere inkomens -ook mensen die werken- worden het hardst geraakt."
Wie wel zeer tevreden met het regeerakkoord is? De mensen die baat hebben bij een nieuw vliegveld (temidden de klimaatcrisis), die baat hebben bij de hypotheekrenteaftrek (een subsidie aan (de rijkste) huizenbezitters). Wergeversorganisaties en bedrijfsleven geven aan tevreden te zijn, zij zien hun omvloerste “vermindering van regeldruk” ingewilligd. Die ‘regeldruk’ is een codewoord voor de wetten en het beleid waar het maatschappelijk middenveld zo voor vecht, aangezien die ‘regeldruk’ vaak de regels zijn die juist de kwetsbaren, de armen, de natuur, de dieren, kinderen, de leefomgeving en de mensen elders ter wereld beschermen.
Op punten waar ik zelf een bovengemiddelde interesse heb, zoals digitale zaken, een open overheid, anti-fascisme en de bescherming van de democratische rechtsstaat zijn er voorzichtige succesjes. Het team van NGO Open State Foundation viert zelfs feest, er komt immers een lobbyregister en de Wet Open Overheid blijft overeind. Rechters worden onafhankelijker door een schot tussen de rechterlijke en de politieke macht te plaatsen.
Toch voelen dit soort maatregelen als symptoombestrijding. Sander Heijne van Vrij Nederland zei het in een hoofdredactioneel commentaar vrij helder: “Dergelijke maatregelen kunnen niet snel genoeg worden doorgevoerd. Maar ze zullen de populistische veenbrand in ons land niet stoppen. Daarvoor gooit de financiële paragraaf van het regeerakkoord te veel olie op het vuur.”
Als adviesbureau dat streeft naar maatschappelijke verandering geloven we dat het belangrijk is om politiek niet (enkel) over te laten aan politici. Dat de samenleving maakbaar is, maar enkel als burgers zich organiseren en samen invloed uitoefenen op waar de macht zit.
Dat is ook wat wij komende maanden en jaren in Nederland zullen doen, samen met de organisaties waar we voor werken. Het meest positieve aan dit regeerakkoord? Het is steekhoudend, matig beleid dat het maatschappelijk middenveld nu kan verbeteren. Een uitgestoken hand, waar we grommend en morrend dankbaar voor moeten zijn. Want we zijn er nog niet.
Aan de slag, inderdaad!
